نویسنده: شهریار - زرشناس 

رمانتیسم یك رویكرد هنری - ادبی و فلسفی است كه به ویژه از آغاز قرن نوزدهم، به عنوان یك جنبش نیرومند ادبی و هنری ظاهر گردید. رمانتیسم از ریشه‌ی‌ “رمانس” گرفته شده است. در سال 1711 میلادی، كلمه‌ی “رمانتیك” در كنار واژه‌ی “عالی” و “ظریف” به كار می‌رفته است در سال 1798 میلادی، در فرهنگ لغت آكادمی فرانسه در تعریف “رمانیك” آمده است:

«“معمولاً” در باب مكان‌ها و مناظری سخن می‌گوید كه تخیل را برمی‌انگیزد تا در اشعار و داستان‌ها، به شرح و توصیف آن‌ها بپردازد».

واژه‌ی “رومانتیك در ابتدا، اصطلاحی هنری و ادبی نبود و در قلمرو فرهنگ، بیش‌تر به معنای دیدگاهی به كار می‌رفت كه با نظری مساعد به پدیده‌های عاطفی و تخیلی می‌نگریست. رمانتیسم جریان فرهنگی و رویكرد هنری - ادبی‌ای است كه ریشه در مبادی و غایات مدرنیته دارد و بشر را به عنوان موجودی خودبینانه و نفسانیت‌مدار توصیف می‌كند، اما بر خلاف جریان غالب در جهان‌نگری عصر روشن‌گری كه آدمی را چونان ماشینی عقلانی تفسیر می‌كردند، رمانتیك‌ها به احساس و عواطف برخاسته از تماناهای نفسانی مدرن و ظرفیت‌های ناخودآگاهی نفسانی او توجه دارند.

برخی ویژگی‌های رمانتیسم را می‌توان این‌گونه برشمرد:

1.تأكید بر عواطف و احساس و دریافت‌های حسی به جای قواعد خشك عقلانی؛

2.توجه بیش‌تر به ناخودآگاهی آدمی (البته ناخودآگاهی نفسانی)؛

3.پرداختن به موضوعات عشقی و پرسوز و گداز در آثار ادبی و هنری؛

4.به تصویر كشیدن شخصیت‌های سودایی و افسرده‌حال و غم‌زده به عنوان قهرمانان ادبی و هنری؛

5.و غلبه‌ی نوعی فضای افسردگی و دل‌تنگی برای گذشته‌ها بر ادبیات و هنر رمانتیك؛

رمانتیسم صورتی از صور ادبیات و هنر نفسانیت‌زده‌ی مدرن است كه به لحاظ نظری، ریشه در آرای “ژان ژاك روسو” و عصر روشن‌گری دارد، اما با عقل‌گرایی خشك عصر روشن‌گری و نئوكلاسیست‌ها مخالف است. رمانتیسم در فلسفه و سیاست هم جلواتی دارد. نكته‌ای كه باید بدان توجه كرد این است كه رمانتیسم صورتی از هنر و ادبیات نفسانیت‌زده‌ی مدرن است و نباید آن را با شهود عرفانی در قلمرو تفكر دینی و حكمت انسی یكسان پنداشت؛ هرچند كه برخی نویسندگان رمانتیك با تكیه بر وجوه شهودی بشر، گاه به مراتبی از حقایق معنوی نزدیك شده‌اند؛ مثل برخی دریافت‌های شهودی “یونگ” روان‌شناس معروف، كه البته از صبغه‌ی اومانیستی و شائبه‌های خودبنیادی، خالی و رها نیست.