نویسنده: شهریار - زرشناس 


“فئودالیسم” نام نظام اقتصادی - اجتماعی‌ای است كه در قرون وسطای مسیحی در اروپا حاكمیت داشته است. به لحاظ لغوی، فئودالیسم از واژه‌‌ی “فئو” گرفته شده كه به معنای قطعه‌زمین است، فئودالیسم در واقع نحوی نظام زمین‌داری است. ویژگی‌ این سیستم این است كه هر قسمت بزرگ از اراضی كشور به نام املاك در تصرف یكی از اشراف فئودال یا زمین‌دار قرار داشته است كه این زمین از طرف پادشاه و یا زمین‌دار بزرگ‌تری كه “سینیور” نامیده می‌شود به او واگذار گردیده است. فئودالِ صاحب املاك در مقابل قطعه‌زمینی كه دریافت داشته است، باید وظایفی را در برابر پادشاه یا “سینیور” خود انجام دهد. این وظایف شامل پرداخت مبلغی پول و مالیات یا تهیه‌ی سرباز و سپاه برای هنگام جنگ و یا همه‌ی این امور می‌گردیده است.

اشراف فئودال علاوه بر زمینی كه در اختیار داشتند هر یك صاحب تعدادی “رعیت” نیز بودند كه در اروپا این رعیت‌ها وابسته به زمین بوده و با زمین خرید و فروش می‌شده‌اند و “سِرف” نامیده می‌شدند. نظام فئودالیسم مبتنی بر “سِرف‌داری” را كه در قرون وسطی در اروپا رایج بود، “سرواژ” می‌نامند.

فئودال‌ها از “سرف”های خود مالیات‌های جنسی یا نقدی دریافت می‌كردند و روستائیان وابسته به زمین برای ارباب و در زمین‌های ارباب فئودال كار می‌كردند و بعضاً برای خود هم قطعه‌زمین كوچكی یا چند عدد مرغ و خروس داشتند. در رأس سلسله‌مراتب فئودالی، شخص پادشاه قرار داشت كه اگرچه به لحاظ صوری و تشریفاتی صاحب اختیاراتی بود؛ اما عملاً قدرت اشراف فئودال، دامنه‌ی اختیارات او را محدود می‌كرد.

به هر حال، فئودالیسم از حدود قرن پنجم میلادی تا قرن پانزدهم و در برخی مناطق قرون شانزدهم میلادی در اروپا، نظام حاكم بود و با ظهور رنسانس و سرمایه‌سالاری عصر جدید، تقریباً منقرض شد. مورخان معتقدند بین فئودالیسم سرواژ اروپا و غرب و نظام‌های زمین‌داری آسیایی، تفاوت‌های ماهوی وجود داشته است.